Energielabel monument: sinds mei 2026 verplicht bij verkoop en verhuur

Wat is er veranderd voor monumenten?

Tot 29 mei 2026 waren monumenten vrijgesteld van de energielabelplicht. Die uitzondering is vervallen door de invoering van de Europese richtlijn EPBD IV. Nu geldt voor beschermde monumenten hetzelfde als voor andere gebouwen. Je hebt een geldig label nodig als je:

• het monument verkoopt;
• het verhuurt aan een nieuwe huurder;
• een huurcontract verlengt of vernieuwt.

Ook in een advertentie moeten nu de labelletter en het energieverbruik (kWh per m² per jaar) staan.

Welke monumenten vallen eronder?

De Rijksoverheid noemt beschermde monumenten op grond van de Erfgoedwet, of op grond van een provinciale of gemeentelijke monumentenverordening. Twijfel je of jouw pand een beschermd monument is? Kijk in het monumentenregister van het Rijk, de provincie of je gemeente.

Wat blijft hetzelfde?

De labelplicht is iets anders dan een energie-eis. Monumenten blijven uitgezonderd van de energie-eisen:

• Label C-plicht kantoren: een kantoor in een beschermd monument hoeft geen label C te hebben. Volgens de Rijksoverheid geldt dat ook voor toekomstige eisen.
• Aangekondigd minimumlabel voor huurwoningen: het kabinet wil dat huurwoningen met label E, F of G uiterlijk 2029 naar label D gaan. Dat is nog een plan, en monumenten zijn daarvan volgens de plannen uitgezonderd.

Je moet dus een label hebben, maar je hoeft (nu) geen bepaald label te halen.

Waarom valt het label van een monument vaak tegen?

Het rekenprotocol voor het label gaat uit van standaard gebruik. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed speelt dat bij monumenten vaak in je nadeel:

• het protocol rekent met een vaste verwarmde temperatuur in alle leefruimtes, terwijl in monumenten vaak niet alles wordt verwarmd;
• een zolder met een vaste trap telt altijd als verwarmde ruimte, ook als die niet geïsoleerd is;
• sommige besparende maatregelen tellen niet mee voor het label.

Het werkelijke verbruik kan dus lager zijn dan het label doet vermoeden. Kijk daarom ook naar het jaarverbruik van de afgelopen jaren.

Help je adviseur

Een goede voorbereiding maakt het label nauwkeuriger. Zoek bouwtekeningen, restauratierapporten en facturen van isolatie of installaties op. Wat de adviseur niet kan zien of aantonen, telt vaak niet mee.

Verhuur je een monument? Dit betekent het label voor de huur

Onder de Wet betaalbare huur gelden voor monumenten speciale regels in het puntenstelsel (WWS):

• Geen minpunten: rijksmonumenten en gemeentelijke en provinciale monumenten krijgen bij label E, F of G 0 punten in plaats van minpunten.
• Opslag op de maximale huur:

Je moet zelf aantonen dat het pand een monument is, bijvoorbeeld met een uittreksel uit het monumentenregister. Een hoger label levert ook bij een monument meer punten op, dus verbeteren kan lonen.

Wat als je monument geen label heeft?

Voor monumenten geldt sinds 29 mei 2026 dezelfde handhaving als voor andere gebouwen. De ILT controleert:

• Bij verkoop zonder geldig label kan de ILT direct een boete opleggen. Voor een woning is dat in 2026 €550 voor een particulier en €1.100 voor een rechtspersoon.
• Bij verhuur volgt eerst een waarschuwing en daarna een last onder dwangsom. Je krijgt dan enkele weken om het label alsnog te laten registreren.

Na de overdracht kun je voor die verkoop geen label meer registreren. Regel het dus op tijd.

Verduurzamen van een monument

Wil je het label verbeteren? Bij monumenten gelden vaak extra voorwaarden en heb je meestal een vergunning van de gemeente nodig. Een Duurzame Monumenten-adviseur (DuMo-adviseur) kan helpen met maatregelen die passen bij het pand. Er is ook een ISDE-regeling voor monumenteigenaren bij RVO.

Zo regel je een energielabel voor je monument

1. Check EP-online of er al een geldig label is.
2. Kies een adviseur met ervaring met oude panden. Via Energielabel Zoeker vergelijk je gecertificeerde EP-adviseurs in jouw regio. Een label voor een woning kost vanaf €245 incl. btw. Voor een monument met een utiliteitsfunctie (zoals een kantoor of winkel) is de prijs op aanvraag.
3. Bereid de opname voor met tekeningen en facturen.
4. Laat het label registreren vóór de verkoop of het nieuwe of verlengde huurcontract.